ÂM NHẠC DÂN TỘC THĂNG HOA HÒA ĐIỆU CONSONNANCES VÀ BEYOND BORDERS CÙNG NGHỆ SỸ QUỐC TẾ TRÍ NGUYỄN

23-09-2017
(Cosmolife.vn) Trí Nguyễn là một nghệ sĩ đàn tranh quốc tế đa tài, có khả năng cảm thụ một cách xuất sắc âm vị của những thanh điệu tuyệt vời. Từ một cây đàn tranh bình thường, qua bàn tay điêu luyện của anh đã trở thành một loại nhạc cụ đẳng cấp trên thị trường âm nhạc quốc tế. Trí Nguyễn đã đem linh hồn âm nhạc của đàn tranh đi khắp thế giới đem lại những bản hòa âm độc đáo tuyệt vời trong album Beyond Borders. Năm 2015, lần đầu tiên quốc hiệu Việt Nam được vinh danh tại Global Music Awards với giải Vàng và giải Được yêu thích nhất do khán giả Mỹ bình chọn và thêm một giải đúp nữa là Giải Akademia USA, cho album Consonnances của nghệ sỹ đàn tranh Trí Nguyễn, một vinh dự đặc biệt đối với nền âm nhạc phát triển từ bản sắc dân tộc Việt Nam mà điển hình là Trí Nguyễn và cây đàn tranh. Khoảng giữa năm 2016, một lần nữa, nền âm nhạc quốc gia Việt Nam lại có thêm một bước tiến mới khi nghệ sỹ Trí Nguyễn chính thức nằm trong Hội đồng bình chọn của giải thưởng Âm nhạc danh giá Grammy!

Âm nhạc, tựa Đời sống. Từ thuở khai thiên lập địa, loài người đã sinh ra và lớn lên cùng âm nhạc. Âm nhạc, luôn hiện diện trong mọi hoạt động, là một phần không thể thiếu của những nghi thức tâm linh hay hội hè đình đám. Nhưng trên hết, Âm nhạc  đưa con người từ mọi xứ sở, dân tộc, giai tầng… đến gần nhau hơn. Tiếp nối thành công của album Consonnances, nghệ sỹ Trí Nguyễn tiếp tục thực hiện A Journey Between Worlds với câu chuyện âm nhạc kể về âm thanh của cây đàn Oud từ Ả rập và đàn Tranh của Việt Nam. Ngay sau đó, nguồn cảm hứng về việc thực hiện một hành trình phát triển nhạc dân tộc Việt Nam giao thoa cùng nhiều nền văn hóa chính là lý do ra đời của album thứ ba Beyond Borders. Để thực hiện album này, nghệ sỹ Trí Nguyễn đã làm việc với những nghệ sỹ gạo cội của nhiều nền văn hóa âm nhạc dân gian khác nhau từ Châu Phi, Châu Mỹ cho đến Châu Âu để quyện cùng đàn tranh, hò, lý… của Việt Nam đại diện cho Châu Á. Và những ngày đầu năm 2017, giới mộ điệu tại Việt Nam lại đang háo hức mong chờ buổi biểu diễn nghệ thuật đặc biệt giới thiệu album Beyond Borders mà nghệ sỹ Trí Nguyễn đã mất gần một năm để thực hiện cùng các nghệ sỹ quốc tế trong hành trình tìm về với bản sắc đặc trưng của những nền âm nhạc dân gian khác trên thế giới.

Album Beyond Borders là nguồn cảm hứng về việc thực hiện một hành trình phát triển nhạc dân tộc Việt Nam giao thoa cùng nhiều nền văn hóa khác. Để thực hiện album này, nghệ sỹ Trí Nguyễn đã làm việc với những nghệ sỹ gạo cội của nhiều nền văn hóa âm nhạc dân gian khác nhau từ Châu Phi, Châu Mỹ cho đến Châu Âu để quyện cùng đàn tranh, hò, lý… của Việt Nam đại diện cho Châu Á. Bức tranh âm nhạc của album Beyond Borders mở ra cho thính giả một thế giới đầy bản sắc, đúng như tên gọi của album, thính giả sẽ không còn cảm thấy bị vướng bận bởi bất kỳ rào cản nào, không cần phải nhận biết mình đang sống trong thế giới nào mà chỉ cần biết cảm thụ thanh âm của tự nhiên để thấy con người thật nhỏ bé giữa bạt ngàn của mẹ thiên nhiên, cảm nhận những tình cảm bản năng nhất của con người để thấy sự gắn kết của con người trên toàn thế giới, tất cả được quyện lại thành một khối hoàn chỉnh nhưng được thể hiện ngắn gọn chỉ trong vài phút ngắn ngủi của âm nhạc. Hành trình thứ nhất, Châu Phi : cái nôi của loài người Distant Voices (Thanh âm xa thẳm) “Tất cả những gì tôi biết về âm nhạc Phi châu, là  âm thanh mê hoặc của Kora và Balafon, là nhịp điệu quyến rũ của bộ gõ. Khi khởi soạn “Thanh âm xa thẳm/Beyond Border”s, tôi đã mời những nhạc sĩ gốc Phi cùng cộng tác, để có được hình dung đầy đủ về âm nhạc của họ. Đầu tiên là với những nghệ sĩ chơi bộ gõ. Khi nghe Ella, Charlie và Faana chơi nhạc, những giai điệu của họ quả thực khác biệt, sống động và chân thực đến mức tôi như thấy trước mắt mình những sắc mầu, đường nét, những phiên chợ náo nhiệt dưới ánh mặt trời cháy bỏng, và đâu đó tiếng hát lẫn trong những trảng cỏ nửa vàng nửa xanh. Tôi viết ra những dòng nhạc trong tâm trí, và nhờ họ giới thiệu một giọng nữ phù hợp.

Trong phần giai điệu, tôi thêm hai câu của Vọng Cổ, một trong những điệu căn bản của nghệ thuật Cải lương ở miền Nam Việt Nam vào trong tổng phổ phức tạp của bộ gõ. Lời hát tôi viết dựa trên những cảm xúc của mình mỗi khi nhớ về song thân. Và ở phần giọng nữ, tôi bỏ trống ghi chú. Tôi muốn người ca sĩ hoàn toàn tự do, hát bằng nhạc cảm từ trái tim. Và ngay khi Mabinty cất giọng, tôi đã không kìm được nước mắt”. Hành trình thứ hai, Brazil : vượt đại dương Không cần nói thêm nhiều về Teca Calazans. Cô đã thu âm với nhiều hãng đĩa nổi tiếng, ba trong hơn 20 album bán chạy nhất là với EMI. Album Cantoria Brasileira  được đề cử Grammy 2003 cho hạng mục Album gốc Brazil hay nhất. Được làm bạn với cô là một vinh hạnh của tôi. Trong suốt quá trình thu âm, tôi luôn để cây đàn Tranh ở vai trò lĩnh xướng, nhưng trước tài năng và chất giọng tuyệt vời của Teca, tôi quyết định đưa nó về vị trí  đàn đệm. Bạn còn muốn gì hơn, khi được song tấu cùng một huyền thoại như Teca?” Hanging Moon (Trăng treo) “Trong Trăng treo, Teca lấy cảm hứng từ một khúc dân ca Brazil cổ  để soạn nhạc. Bài hát kể về câu chuyện đôi tình lữ, ngắm trăng sao mà nhớ thương nhau. Khi chuyển soạn, tôi lập tức nhớ đến điệu dân ca rất duyên của đồng bằng Bắc bộ “Qua cầu gió bay” và thêm vào trong phần đối đáp : Yêu nhau cởi áo trao nhau Về nhà dối cha dối mẹ qua cầu gió bay Guacyra Khi tôi diễn giải cho Teca về ý tưởng album mới của mình, chúng tôi đang ở chỗ của cô ấy. Và cô ấy đã  đưa ra không biết bao nhiêu bài hát cho tôi chọn, theo tiêu chí “là phải thật độc đáo, thật thuần chất Brazil chứ không phải kiểu đại chúng như những vũ điệu salsa mà ai khi nghĩ đến Brazil cũng tưởng chỉ có như vậy. Lúc Teca cất tiếng hát trong như pha lê của cô ấy, hát những câu đầu tiên trong Guacyra, tôi ngay lập tức reo lên “chính là bài này”

 Guacyra được Hekel Tavares (1896-1969) sáng tác trong những năm cuối đời, và Teca cũng đã từng thu âm trong một album đầu tay. Nội dung bài hát là một câu chuyện buồn về chia lìa, và ly xứ. Nó nhắc tôi nhớ về quê hương Việt Nam. Trong lần phối âm này, tôi cũng chỉ để đàn Tranh phụ họa theo chủ đề chính. Nhiệm vụ của tôi là phải cân bằng được thang âm ngũ cung của Việt Nam trong giai điệu gốc, một cách tinh tế và mượt mà. Vẻ đẹp u uẩn của bài hát đã tạo thuận lợi cho tôi rất nhiều. Cả hai bài hát có phần đóng góp không nhỏ của Clement Garcin, một trong những guitarist hay nhất tôi được biết.Chúng tôi đã từng cộng tác trong nhiều lần biểu diễn, trong vai trò nghệ sĩ khách mời và guitar lead. Tôi luôn quý trọng mối giao tình này”. Hành trình thứ ba, Scotland : trở lại châu Âu “Ai mà tưởng tượng nổi, đàn Tranh có thể hòa tấu với kèn túi ? Ban kèn túi Mackeller, với các nghệ sĩ đang sinh sống tại Paris, chuyên chơi những cây kèn túi Scotland với cao độ chỉ một quãng tám, nhưng vẫn luôn được xưng tụng là một trong loại nhạc khí uy lực nhất. Nhiều người tin rằng, ban đầu, những cây kèn túi Scotland được tạo ra như là công cụ để báo hiệu cho người nghe từ khoảng cách rất xa. Trái lại, đàn Tranh, lại là một nhạc khí để chơi trong gia đình. Mãi cho tới nửa đầu thế kỷ 20, người Việt cũng vẫn chỉ chơi nhạc trong các buổi sinh hoạt cộng đồng ít người, hoặc để trình diễn trong các nghi lễ và hội hè cung đình, trong một không gian quy mô hơn thì phải có hàng trăm nhạc công tham gia. Sự khác biệt này khiến tôi mất ngủ nhiều đêm mong tìm được cách kết hợp cho thuận tai . Sau cùng, tôi quyết định phân tổng phổ ra các phần cho ba cây kèn túi và dùng tới cây đàn Tranh 150 tuổi của mình, khuếch đại âm thanh trầm lắng và độ vang ngân có một không hai để tạo sự tương phản với cao vút của những chiếc kèn”. Long Hổ Hội (Dragon Tiger Dance) “Trong một concert của mình tại Việt Nam, tôi đã có một màn trình diễn thăng hoa cùng tay trống Huỳnh Kim Sinh, thành viên trong bộ gõ truyền thống. Và tôi đã không quên mang theo băng ghi âm hầu hết phần độc tấu của anh khi về lại Pháp.  Khi bắt tay vào thực hiện album này, tôi đã lập tức nhận ra, tay trống cừ khôi của Mackeller Pipe Band, David Cheramy, chính là đối trọng hoàn hảo với những nhịp đập mạnh mẽ của bộ gõ cổ truyền Việt Nam. “Long Hổ Hội” là phẩm thứ bảy trong bát phẩm của môn Ngự, thường được tấu khi Đức Vua xuất hiện. Để cho kèn túi chơi được xuyên suốt phần chủ đề, tôi đã phải tái dựng lại toàn bộ nhạc phẩm, chỉ giữ phần dẫn nhập. Một thách thức khác lúc này là “bắt” kèn túi chơi kỹ thuật “staccato”. Điều này quả thực bất khả, vì cấu tạo nguyên thủy của kèn túi không cho phép tạo ra các âm nghỉ. Sau đó tôi thử yêu cầu các nghệ sĩ tháo rời phần thân ống và túi mà chơi, may thay,  thành công ! Với những “giao lưu” âm nhạc kiểu này, chia sẻ là điều tối quan trọng. Để chuẩn bị cho phần coda, hàng loạt cuộc «đối đầu» giữa hai tay trống đã được thu âm và “xuất chiêu” cách nhau 8000 dặm trong một đoạn cadenza thần sầu”.

 

My Home (Quê nhà) “Có lẽ, là một trong những giai điệu ngọt ngào nhất trong âm nhạc của Scotland. Trong suốt phần chủ đề chính của bài hát, những nốt luyến láy của đàn Tranh nâng đỡ  âm thanh hùng vĩ của những cây kèn túi, ngân nga lặp đi lặp lại. Tiếp đó, chỉ một cây kèn túi tiếp tục giữ nền vang rền cho những giai điệu nhạc Việt vút lên, rồi thêm một cây kèn túi nữa song tấu cùng đàn Tranh và cùng kết thúc với tiếng trống lẫy. Điều này thực sự mang một ý nghĩa lớn lao đối với sự tìm tòi kết hợp những thể loại âm nhạc khác biệt của tôi”. Hành trình thứ tư, Kakmykia: viễn đông “Violinist Buynta Goryeva là một người bạn vô cùng tài năng của tôi, một đồng nghiệp, một nghệ sĩ. Chúng tôi đã cùng thu âm cho album đầu tay Consonnances, cùng biểu diễu trên rất nhiều sân khấu ở Pháp, cùng về Việt Nam để làm một tour diễn, ở đó cô ấy đã suýt ngất ngay trong cuộc chạm trán với cái nóng thiêu đốt xứ nhiệt đới, khi vừa bước xuống sân bay. Vậy mà, cô ấy đã lại vui vẻ nhận lời cùng tôi tham gia chuyến chu du này”. Edjin Duun ““Edjin Duun” là một bài dân ca của quê hương Buynta, vùng Kalmykia, và  đã được rất nhiều nghệ sĩ tài năng ở đây chuyển soạn, trình diễn và thu âm theo các phong cách khác nhau. Nhưng chúng tôi chỉ muốn một thứ gì đó thật đơn giản, một thứ có thể gợi nhắc người nghe về những giai điệu mà bà họ, mẹ họ đã hát khi còn ấu thơ. Trong tiếng Kalmykia, Edjin Duun cũng có nghĩa là “Bài hát của Bà”, và nó khiến tôi nhớ những bài hát ru Má tôi vẫn thường hát. Nghệ sĩ guitar Clément Garcin đã biến đổi một chút thùng đàn và các dây để thêm chiều sâu cho tiếng đàn, và tôi cũng dùng cây đàn Tranh 150 tuổi của mình để tạo nên những tương phản với tiếng đàn violin da diết của Buynta. Chúng tôi phác họa nên bức tranh một chú chim đang tự do chao liệng trên những thảo nguyên bát ngát, gió nhẹ nhàng vuốt ve những nhánh cỏ. Tâm trí rong chơi khắp mọi nẻo kỳ thú tươi đẹp, như người hát rong với cây đàn lia, nghêu ngao những huyền thoại và chuyện kể, từ bao xứ xở vô danh tới những đất nước xa vời. Đáp lại khúc ca vùng Kalmyk này, là một bài hát ru cổ ở miền Nam Việt Nam, tôi đã thay đổi phần lời để kể lại câu chuyện của mình”. Hàng trình thứ năm, Corsica :  xuôi nam tới hòn đảo xinh đẹp Kalliste  “Khi còn niên thiếu, ở Việt Nam, tôi đã thích mê lối hát phức điệu của vùng Corsica. Nhưng làm việc với những ca sĩ Corsica ở Paris lại là chuyện khác. Người Corsia có lịch sử và văn hóa rất riêng, và họ vô cùng tự hào. Lối hát phức điệu của Corsica cũng vậy, có những nguyên tắc và quy ước đặc thù mà những nhạc sỹ được đào tạo kinh viện như tôi dễ nản lòng. Tôi gần như phải quên hết những gì được học về giai điệu và phân nhịp. Chưa kể, người Corsica cũng vô cùng gắn bó với truyền thống. Họ thường hát theo lối a cappella. Nên muốn họ thay đổi dù chỉ một chút cách hát quen thuộc, sử dụng kỹ thuật hát Corsica để hát những bài dân ca Việt Nam cùng đàn Tranh đúng là một chuyện không tưởng, nếu không muốn nói là khá “kị” Nhưng ơn Trời, tôi hợp tác với nhóm Stonda không chỉ là những nghệ sĩ tài năng, mà còn vô cùng phóng khoáng và thiện chí”. Biasgina “Chúng tôi bắt đầu với một bài hát Corsica truyền thống, không có thêm can thiệp nào vào phần hát ngoại trừ sự  đều đặn của bè trầm trì tục. Bài hát vẫn vang lên những âm thanh như từ thời Trung Cổ, với tiếng lute dịu dàng gảy theo bước của người ca sĩ lãng du mà ở đây chính là tiếng đàn Tranh, như một thoáng Việt Nam hòa điệu cùng xứ đảo”. Chim sáo Kalliste “Tôi tiếp tục dấn bước trên hành trình của mình. Tôi chia sẻ với những bạn đồng hành giai điệu mà tôi luôn khắc ghi trong tâm trí, điệu Lý con Sáo. Đó cũng là bài hát Ba tôi rất thích, và Má tôi rất thường ca. Tôi đề nghị nhóm sử dụng chủ đề chính để phát triển thành hình thức ca ngâm paghjella truyền thống của vùng Corsica, trong đó ca sĩ chính sẽ dẫn dắt phần motif chính, giọng trầm duy trì và giọng cao kết lại phần hòa âm. Đàn Tranh, xuyên suốt chủ đề chính, và hát đôi cùng giọng chính ở cuối bài. Cuộc giao lưu với hình thức hát phức điệu của vùng Corsica thật mỹ mãn, và tôi chẳng thể nào cảm ơn bạn bè mình cho đủ”.

Hành trình thứ sáu, Việt Nam : về lại cố hương. “Trong chuyến về Việt Nam mới rồi của tôi, một người bạn đã cho tôi nghe CD rất hay. Âm nhạc trang nhã và xúc động, nhất là tiếng violin khiến tôi vô cùng ấn tượng. Hỏi ra, tôi được biết người chơi violin là Mạch Thái Sơn (Son Mach), anh đồng thời còn là người biên khúc. Tôi đã tìm cách gặp gỡ để tìm hiểu nhiều hơn về những tác phẩm của anh, nhờ vậy biết thêm một nghệ sĩ sáo trúc trẻ nữa, là Nguyễn Quyết. Ở hai nghệ sĩ trẻ tài năng này, ta dễ dàng thấy được tinh thần luôn sẵn sàng tiếp thu và trải nghiệm những điều mới mẻ của họ. Tôi quyết định thử cùng họ thực hiện hai track trong album mới, với ý tưởng chỉ sử dụng nhạc cụ dân tộc chơi cách hòa âm Tây phương chuyển soạn, như hỗ trợ duy nhất cho phần giai điệu chính của đàn Tranh.  Bản ký nhạc Sơn gửi cho tôi đầy triển vọng, tôi chỉ chỉnh sửa và góp ý thêm để hoàn thiện và khớp với ý tưởng của tôi cho phần hòa âm. Chúng tôi làm việc qua Skype khoảng 5, 6 lần và những gì tôi muốn, để hòa quyện âm nhạc cổ truyền Việt Nam, nhạc cụ dân tộc Việt Nam, với những hợp âmTây phương, đã được đền đáp xứng đáng. Điều đáng nói là, toàn bộ phần thu âm các nhạc cụ dân tộc đều được thực hiện ở Việt Nam, còn phần đàn Tranh của tôi được thu tại Pháp. Do đó, phải cảm ơn kỹ sư âm thanh Thomas Vingtrinier, người đã vô cùng xuất sắc trong việc ráp và mix toàn bộ các phần lại với nhau không thể chê vào đâu được. Tôi vô cùng tự hào được cộng tác cùng những đồng nghiệp cũng như các nghệ sĩ đồng hương tài năng này”. Lý Chiều Chiều ““Lý Chiều Chiều” là một khúc dân ca miền Nam Việt Nam, nơi chôn nhau cắt rốn của tôi. Người Việt vốn lãng mạn và hay hoài cảm. Phần mở đầu , tiếng sáo trúc gợi lên những cánh đồng thanh bình  bát ngát trong buổi chiều tà, trong khi phần chủ đề chính do đàn Tranh đảm trách được đàn Tứ tiếp nối, và đàn Bầu họa thêm càng làm bức tranh rõ nét. Trống chầu tái dựng lại những tiết nhịp chậm rãi của đời sống miền quê”. Lý Ngựa Ô “Là một trong những bài dân ca Việt Nam nổi tiếng nhất, “Lý Ngựa Ô” kể về một chàng tân lang cưỡi chú ngựa ô tới rước dâu. Đàn bầu, sáo trúc và violin lần lượt phỏng theo tiếng ngựa hí, trống giả tiếng vó ngựa, tất cả cùng tạo nên những nhịp điệu rộn rã. Sơn và tôi đã cùng trao đổi nhiều giờ qua Skype để tìm ra hiệu ứng âm thanh chính xác, đúng ý tôi cho phần này, chỉ đơn thuần từ các nhạc cụ mộc. Điều này là minh chứng cho thấy, âm nhạc hoàn toàn có thể được tạo ra, được phối hợp ăn ý, dẫu có cách xa nhau ngàn trùng”.

 

“Quê hương luôn nằm trong tâm khảm và nếu Trí có thể làm điều gì đó khiến cho thế giới phải nghiêng mình tôn trọng hai chữ Việt Nam thì Trí luôn sẵn lòng”, một lời chia sẻ xuất phát từ nỗi niềm của nghệ sỹ Trí Nguyễn với hành động thực tế, đó là anh vẫn giữ quốc tịch Việt Nam dù đã sống và làm việc tại Pháp 30 năm nay. Được đào tạo bài bản từ tấm bé cả về văn hóa truyền thống Việt Nam với những yêu cầu khắt khe của nền giáo dục Nho giáo như tam cương – ngũ thường, cầm kỳ thi họa… và nền tảng vững chắc về văn hóa Tây phương, Trí Nguyễn đã vận dụng tất cả những tinh túy của Đông Phương được thể hiện qua tiếng đàn tranh, hòa âm cùng những giai điệu du dương của đàn piano mà Trí Nguyễn cũng là một master classic concert pianist, tất cả hòa quyện lại tạo thành một bức tranh âm nhạc với thanh âm của cuộc sống, chắt lọc cùng những cung bậc tình cảm mà Trí Nguyễn đã trải qua. Đây là điểm riêng biệt và tạo thành tên tuổi Trí Nguyễn trên đấu trường âm nhạc quốc tế. Giải Vàng cho album Consonnances là kết quả của một quá trình nghiên cứu và lao động miệt mài của Trí Nguyễn để định vị một hướng đi hoàn toàn mới cho âm nhạc dân tộc. “Trí muốn âm thanh của cây đàn tranh phải luôn là âm chính hòa cùng dàn nhạc Tây phương, dùng dàn nhạc Tây phương để đẩy chất âm đặc biệt của đàn tranh lên một bậc mới. Tất cả những bài trong album Consonnances đều mang đậm chất Việt Nam nhưng được hòa âm phối khí theo phong cách Tây phương, có thể thấy rõ từ tên của từng nhạc phẩm: Khóc Hoàng Thiên, Trăng Thu Dạ Khúc, Ái Tử Kê…” , nghệ sỹ Trí Nguyễn cho biết. Hành trình âm nhạc đã mang đến cho nghệ sỹ Trí Nguyễn nói riêng và cho Việt Nam nói chung những thành tựu và niềm tự hào dân tộc. “Điều Trí luôn mong mỏi là đem nền âm nhạc Việt Nam ra thế giới và đặc biệt nghệ thuật dân tộc Việt Nam phải có chỗ đứng riêng, Trí tự hào mình là người Việt Nam và Trí mong muốn có thêm nhiều người đồng hành cùng trí để quốc hiệu Việt Nam được vang danh quốc tế”. Nghệ sỹ Trí Nguyễn cũng đang xây dựng những dự án mang tính quảng bá về văn hóa, nghệ thuật, con người Việt Nam để đồng hành cùng những sản phẩm âm nhạc sắp tới. Tất cả những dự án này sẽ sớm được đưa ra công chúng sau khi nghệ sỹ Trí Nguyễn thực hiện xong đêm biểu diễn tại Idecaf vào ngày 27/10 sắp tới.