Mâm ngũ quả - đặc trưng Tết Việt

24-01-2019
Với người Việt, mâm ngũ quả thành kính dâng lên bàn thờ tổ tiên ngày tết thể hiện truyền thống uống nước nhớ nguồn, một nét đẹp văn hóa vốn đã được duy trì từ rất lâu trước đây. Nhân dịp xuân Kỷ Hợi 2019, hãy cùng với Redeyes bàn về mâm ngũ quả ngày tết của 3 miền để hiểu về phong tục tập quán và để yêu thêm hình ảnh con người và Tết cổ truyền Việt Nam.

Sự chuyển giao năm cũ và năm mới sắp đến gần, bên cạnh những hình ảnh đặc trưng mang hương vị Tết như: bánh chưng, bánh tét, hoa mai, hoa đào,.. thì mâm ngũ quả là thứ không thể thiếu trên bàn thờ gia tiên của mỗi gia đình người Việt.

Tùy thuộc vào đặc điểm mỗi vùng miền cũng như yếu tố phong thủy, mỗi gia đình sẽ có cách bài trí mâm ngũ quả khác nhau với những ý nghĩa, thông điệp đặc biệt. Mâm ngũ quả thường có 5 loại quả mang màu sắc riêng biệt, tượng trưng cho ngũ phúc lâm môn là: phúc, quý, thọ, khang, ninh - mong ước của gia chủ vào một năm mới cho tất cả thành viên trong nhà.

Dưới đây là ý nghĩa các quả được trang trí ngày Tết:

+ Quả lê: Mong cầu mọi việc trơn tru, suôn sẻ.
+ Quả lựu: Tượng trưng cho con đàn cháu đống.
+ Quả đào: Thể hiện sự thăng tiến trong công việc.
+ Quả phật thủ: Hình dáng giống bàn tay đức Phật, mong luôn được chở che.
+ Táo: Mang ý nghĩa phú quý, giàu sang.
+ Hồng, quýt: Biểu đạt cho sự thành đạt.
+ Thanh long: Thể hiện ý nghĩa phát tài, phát lộc.
+ Bưởi, dưa hấu: Căng tròn, mát lành, hứa hẹn mọi điều ngọt ngào, may mắn.
+ Nải chuối xanh: Hứng lấy may mắn, nhận sự bao bọc và chở che.
+ Lê-ki-ma: Tượng trưng cho lộc trời.
+ Sung: Ý nghĩa sung mãn về sức khỏe và tiền bạc.
+ Đu đủ: Thể hiện mong ước thịnh vượng, đủ đầy.
+ Xoài: Cầu mong việc tiêu xài không thiếu thốn.

+ ….

Mâm ngũ quả miền Bắc

Với những gia đình người Bắc, mâm ngũ quả dâng cúng Tổ tiên sẽ căn cứ vào thuyết ngũ hành trong văn hóa phương Đông gồm: Kim - Mộc - Thủy - Hỏa - Thổ. Ngũ hành là sự dung hòa giữa trời và đất nên 5 quả được gia đình người Bắc lựa chọn thường là: chuối xanh, bưởi, đào, hồng, quýt.

Theo đó, thứ tự sắp xếp cũng cần phải đặc biệt lưu ý: nải chuối xanh đặt dưới cùng để đỡ các quả khác; bưởi đặt ở giữa, các quả đào, hồng, quýt sẽ đặt xung quanh. Các khoảng trống trên mâm ngũ quả sẽ trang trí bằng những quả quýt hoặc quất để tăng thêm màu sắc.
Mâm ngũ quả miền Trung

Mâm ngũ quả miền Trung không quá câu nệ yếu tố ngũ hành như người Bắc và cũng không kiêng kỵ như người miền Nam. Mâm ngũ quả ngày Tết của người miền Trung chỉ cần sự tươi ngon, thẩm mĩ và thể hiện được lòng thành của gia chủ: thanh long, chuối, dưa hấu, mãng cầu, dứa, sung, cam, quýt,...

Mâm ngũ quả miền Nam

Người miền Nam bày mâm ngũ quả với ước muốn trong năm mới sẽ được: "Cầu sung vừa đủ xài", tương ứng với 5 quả: mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài. Ngoài ra, cúng gia tiên ngày Tết ngoài 5 loại quả này thì người miền Nam còn thêm quả dứa với ý nghĩa  con cháu đủ đầy và cặp dưa hấu để cầu may mắn.

Một số loại quả kiêng kỵ trong ngày Tết của người miền Nam là: chuối (chúi nhủi), lê (lê lết), măng cụt (mọi việc đứt quãng, cụt ngủn), cam, quýt (quýt làm cam chịu).

Ngày nay, sự đa dạng của cây trái cũng như sự pha trộn văn hóa giữa các vùng miền mà sẽ ảnh hưởng đến số lượng và các loại quả trong mâm cúng. Dù vậy, mâm ngũ quả vẫn là nét văn hóa đặc trưng, thể hiện được sự thành kính với cội nguồn và mong cầu năm mới hạnh phúc, an khang.

------

Nguyen Hien/ Redeyes.vn